1900-1957: STOOMLOCOMOTIEF GTM 13
In de Geldersche Achterhoek rijden, net als elders in ons land, bij de diverse tramwegmaatschappijen enkele honderden stoomlocomotieven van de locomotievenfabriek Backer & Rueb, de zogenaamde "Backertjes". Eén daarvan blijft bij de Gelderse Tramwegen tot het einde van de tramdienst in 1957. De GTM 13 rijdt de allerlaatste tram en daarmee wordt tevens afscheid genomen van het "Backertje", de meest beeldbepalende tramlocomotief van ons land . Foto: Nationaal Smalspoormuseum / Ab Hoogedoorn
HISTORIE
Nadat de Geldersche Stoomtramweg-Maatschappij (GSTM) al eerder enkele soortgelijke locomotieven heeft aangeschaft, bestelt ze in 1900 bij de locomotievenfabriek "Backer & Rueb" deze locomotief 13, die de naam 'Silvolde' krijgt. De locomotief rijdt op tramlijnen in de Achterhoek, tot in de jaren 1930 het personenvervoer wordt overgenomen door autobussen. De GSTM is dan al opgegaan in het grotere geheel van de Geldersche Tramwegen (GTW).
Alleen in en vlak na de Tweede Wereldoorlog komt de personentram, als onderdeel van een nationale "stoomtram-revival", nog enkele jaren terug. Als gevolg van een groeiend gebrek aan brandstof en ander materialen kunnen autobussen al snel na de Duitse inval niet meer rijden.
Goederenvervoer
Delen van het tramnet zijn nog tot 1957 onmisbaar voor het goederenvervoer in Oost-Gelderland en zo blijft er tot het einde van de tramdiensten van de GTW nog wel emplooi voor de stoomtram. Locomotief 13 wordt gebruikt voor lichte goederentrams en rangeerwerk.
Vanwege het 75-jarig jubileum van de tram in de Achterhoek rijdt in de zomer van 1956 een speciale feesttram, die wordt getrokken door stoomlocomotief 13. Dit wordt zo’n succes, dat de ritten in 1957 herhaald worden. In dat jaar rijdt echter ook de laatste goederentram in de Achterhoek en daarmee vormen de ritten met het jubileumstel in 1957 tevens het afscheid van de Gelderse tram.
STOOMLOCOMOTIEF GTM 13 ALS ERFGOED
Na de laatste rit in 1957 is het hele jubileumtramstel, inclusief de locomotief, twintig jaar opgeborgen geweest in Doetinchem. Daarna wordt het van 1975 tot 1996 tentoongesteld in het Nederlands Spoorwegmuseum in Utrecht en van 1996 tot 2000 in het Nederlands Openluchtmuseum.
In 2000 wordt het tramstel overgedragen aan het Nationaal Smalspoor Museum in Valkenburg (ZH).
CULTUURHISTORISCHE WAARDE
Stoomlocomotief GTM 13 is een tramlocomotief gebouwd door de bekende locomotievenfabriek Backer & Rueb (type "Backertje") te Breda. Voor grote delen van ons land was dit locomotief-type zeer beeldbepalend. Locomotief GTM 13 is daarvan een zeldzame representant. De locomotief is bovendien eem zeldzaam voorbeeld van de "tweede generatie stoomtramlocomotieven" in ons land, een doorontwikkeling van de stoomtramlocomotief rond 1900 naar zwaardere en snellere machines.
De locomotief heeft een de A-status in het Nationaal Register Railmonumenten.
Ensemblewaarde
Locomotief 13 heeft tenslotte ensemblewaarde als onderdeel van de jubileumtram van 1956, die in z'n geheel bewaarde bleef.
Dit geheel is als ensemble met een A-status in het Nationaal Register Railmonumenten ingeschreven.