HISTORIE

In 1873 wordt de Nederlands-Amerikaanse Stoomvaart Maatschappij opgericht, die later als Holland Amerika Lijn (HAL) één van de bekendste lijnrederijen van ons land zal worden. De belangrijkste activiteit is een lijndienst van Rotterdam op New York; de HAL levert een grote bijdrage aan de emigratie vanuit Europa naar de Verenigde Staten eind 19e en begin 20e eeuw. De HAL wordt er groot mee.
Naast de emigratie worden in de loop van de 20e eeuw het zakelijk verkeer en het toerisme belangrijker. De zakenman en de rijke toerist worden mét de armere emigranten in dezelfde schepen vervoerd, maar streng gescheiden in verschillende klassen. De HAL begint overigens al snel met het varen van lucratieve cruises vanuit de VS tijdens de voor de lijnvaart altidj wat stillere wintermaanden.
Na de Tweede Wereldoorlog maakt de komst van het lange-afstandsverkeersvliegtuig op den duur een eind aan de oude lijnrederij. De HAL ziet dit aankomen en stort zich op de luxe cruise-markt.

Boegbeeld van de vooruitgang
In 1955 laat de HAL door de Rotterdamse Droogdok Maatschappij (RDM) een nieuw schip bouwen, de 'Rotterdam' (de Rotterdam V, het vijfde schip met die naam). Het is het grootste en duurste schip dat tot dan toe in Nederland is gebouwd.
De tewaterlating in 1958 en de eerste vaart in 1959 maken heel wat los. De Rotterdam wordt alom gezien als een 'boegbeeld van de vooruitgang' en als bekroning van de wederopbouw van ons land na de Tweede Wereldoorlog. Het schip is met het oog op de toekomst bovendien van een revolutionair 'dual purpose' concept; het kan dienst doen als lijnschip én in een handomdraai geschikt gemaakt worden voor de cruisevaart. Het schip wordt van een luxe-interieur voorzien en van een aandrijving door middel van een stoomturbine in plaats van de reeds wijdverbreidde dieselmotor. Stoomturbines zijn veel stiller en veroorzaken minder trillingen op het schip.

Van 'crossing' naar 'cruising'
Als lijnschip blijft de Rotterdam inderdaad niet lang in dienst. Lange-afstandverkeersvliegtuigen als de Constellation en de DC-8 maken een eind aan de transantlantische passagiersvaart. De HAL speelt hier als enige Nederlandse rederij succesvol op in, stoot haar lijndienst Rotterdam - New York af en stort zich volledig op de luxe toeristenmarkt. In 1971 maakt de Rotterdam haar laatste oversteek. Vanaf dat jaar wordt het schip permanent in de cruisevaart ingezet en daarmee is de ommezwaai van de HAL van 'crossing' naar 'cruising' voltooid.
En met veel succes. Niet alleen gaat het de HAL voor de wind, de Rotterdam blijft nog tot 1997 in de vaart, al vertoont ze zich niet meer in Nederland. In 1997 verkocht aan Premier Cruises, waar zij tot 2000 in bedrijf blijft.

DE ROTTERDAM (V) ALS ERFGOED

In mei 2001 wordt de 'Stichting Behoud Stoomschip Rotterdam' opgericht. Na een aantal mislukkingen wordt het schip in 2003 gekocht door Woningcorporatie Woonbron, die het in samenwerking met twee onderwijsinstellingen gaat herinrichten tot congrescentrum, hotel, restaurant en opleidingscentrum. Na een "grote schoonmaak" in Duitsland (oa asbest) ligt de Rotterdam inmiddels aan de kade in Katendrecht..

CULTUURHISTORISCHE WAARDE VAN DE 'ROTTERDAM'

In 2004 heeft een uitgebreide cultuurhistorische waardestelling van de Rotterdam plaatsgevonden door F. van Burkom, B. Laan en F. Loomeijer. Zonder volledig te zijn noemen we hier enkele aspecten van deze waardestelling.
Wereldwijd heeft de Rotterdam zeldzaamheidwaarde als het meest compleet en authentiek bewaard gebleven transatlantisch schip van de twintigste eeuw. Het schip heeft betekenis als algemeen erkend voorbeeldschip volgens het 'dual purpose' concept. De Rotterdam is volstrekt uniek als het enige nog bestaande exemplaar in zijn soort, gebouwd voor een Nederlandse rederij op een Nederlandse werf.
Voor de Nederlandse geschiedenis heeft de Rotterdam cultuurhistorische waarde als één van de belangrijke iconen van de wederopbouw. De interieurs en kunsttoepassingen zijn van hoge cultuurhistorische waarde als zeldzaam geworden voorbeelden van typisch 'jaren-vijftigmodernisme'. Bovendien heeft de Rotterdam een bijzonder hoge ensemblewaarde, als zeer compleet bewaard gebleven schip met interieur, voortstuwing en technische uitrusting, waarin het verhaal besloten ligt van de transatlantische passagiersvaart en een inmiddels vijftig jaar oude kijk op een luxe cruisevakantie.

meer over dit onderwerp >>